دوشنبه 28 مرداد 1398

مظنونین همیشگی

مظنونین همیشگی
کریستوفر مک‌کوری بازیگر، کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تهیه‌کننده اهل آمریکاست که جایزه اسکار بهترین فیلمنامه غیراقتباسی را برای مظنونین همیشگی به کارگردانی برایان سینگر و محصول 1995 گرفته است. او نویسنده و کارگردان فیلم‌هایی مانند جک ریچر، مأموریت غیرممکن: ملت یاغی است. مک‌کوری فیلمنامه توریست (2010) و والکری (2008) را نیز در کارنامه دارد. مک‌کوری با فیلمنامه مظنونین همیشگی به شهرت دست یافت.

گفت‌وگو با کریستوفر مک‌کوری؛ فیلمنامه‌نویس «مظنونین همیشگی»

فیلمی که به تمام سؤالات تماشاگر پاسخ بدهد، بی‌معنی است

مترجم: ارغوان اشتری

 

کریستوفر مک‌کوری بازیگر، کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تهیه‌کننده اهل آمریکاست که جایزه اسکار بهترین فیلمنامه غیراقتباسی را برای مظنونین همیشگی به کارگردانی برایان سینگر و محصول 1995 گرفته است. او نویسنده و کارگردان فیلم‌هایی مانند جک ریچر، مأموریت غیرممکن: ملت یاغی است. مک‌کوری فیلمنامه توریست (2010) و والکری (2008) را نیز در کارنامه دارد. مک‌کوری با فیلمنامه مظنونین همیشگی به شهرت دست یافت. زمانی که مظنونین همیشگی در سال 1995 به نمایش عمومی درآمد، تمام قواعد فیلم نوآر را به هم ریخت. داستان مظنونین همیشگی درباره پنج خلاف‌کار حرفه‌ای به نام‌های دین کیتون (یک رستوران‌دار که در گذشته پلیس بوده ولی اخراج شده)، وربال کیتز (یک چلاق حقیر)، تاد هاکنی (یک تعمیرکار خودرو)، مک‌منیس و فنستر است که به صورت یک باند جنایی دور هم جمع می‌شوند و جنایات متعددی انجام می‌دهند. جنایات آن‌ها را شخصی به نام کایزر سوزه (با نقش‌آفرینی کوین اسپیسی) طراحی می‌کند و از طریق وکیلی به نام کوبایاشی به آن‌ها منتقل می‌کند. شخصیت کایزر سوزه یکی از شخصیت‌های منفی خاطره‌انگیز تاریخ سینماست. کوین اسپیسی برای مظنونین همیشگی جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد نقش مکمل را دریافت کرد. مک‌کوری نیز جایزه بفتای بهترین فیلمنامه را برای مظنونین همیشگی برد. برایان سینگر فیلم را مدت 35 روز و با بودجه 5.2 میلیون دلار ساخت. مجله ورایتی فیلمنامه مظنونین همیشگی را چنین توصیف می‌کند: «پس از مدت‌ها یکی از راضی‌کننده‌ترین، پیچیده‌ترین و تلخ‌ترین فیلمنامه‌های غیراقتباسی جنایی است.» حتی اگر مک‌کوری به فیلمنامه‌نویسی ادامه نمی‌داد، مظنونین همیشگی تا ابد جایگاه او را میان پانتئون فیلمنامه‌نویسان حفظ می‌کرد. مک‌کوری راه سلاح را پس از مظنونین همیشگی نوشت که فیلمی هوشمندانه، خشن با دیالوگ‌های جذاب، با گره‌ها و گره‌گشایی‌های متعدد و نقطه اوجی جسارت‌آمیز است.

 

***

گفته‌اید مظنونین همیشگی هشتمین فیلمنامه‌ شماست. از هفت فیلمنامه قبلی چه چیزهایی یاد گرفتید؟

مظنونین همیشگی پنجمین فیلمنامه بود. تنها یکی از چهار فیلمنامه قبلی به تولید رسید و سه تای دیگر فیلمنامه‌هایی بودند که خودم کنار گذاشتم یا علاقه‌ام را به آن‌ها از دست دادم. گرچه روی یکی از فیلمنامه‌ها سال‌ها کار کردم و از آن فیلمنامه، سکانس شکنجه و کارت بازی را در راه سلاح نوشتم. می‌خواهم اعتراف کنم من از فیلمنامه بیشتر از چیزهای دیگر یاد گرفته‌ام، چون هیچ‌وقت فیلمنامه‌نویسی را رها نکردم. می‌توانم نسخه‌های مختلفی از فیلمنامه‌هایم را بخوانم و شاهد تغییرات نوشته‌هایم در گذر زمان باشم، ببینم چطور یک داستان را بارها و بارها از نگاه یک آدم متفاوت روایت کردم. من از هرچه می‌نویسم، یاد می‌گیرم. راستش با کارگردانی راه سلاح، درباره فیلمنامه‌نویسی بیشتر از فیلمنامه‌هایی که قبلاً نوشته بودم، یاد گرفتم. مهم‌ترین نکته‌ای که آموختم، این بود: هرچیزی همیشه می‌تواند خیلی زودتر و خیلی سریع و با کمترین حرفی که درباره‌اش زده می‌شود، اتفاق بیفتد.

 آیا وقتی فیلمنامه می‌نویسید، طرح کلی داستان را پی‌ریزی می‌کنید؟

زمانی که مظنونین همیشگی را می‌نوشتم، پس از 30 صفحه اول فیلمنامه چون سیر حوادث را گم کردم، کارت‌های فهرست درست کردم. هرگز طرح کلی داستان را پی‌ریزی نمی‌کنم و سؤال را از سکانسی به سکانس بعدی پی می‌گیرم. نسخه اول مظنونین همیشگی را دو هفته‌ای نوشتم. اما تا تمام شدن کار نوشتن فرسنگ‌ها فاصله وجود داشت. نسخه‌های بعدی حدود پنج ماه وقتم را گرفت. این نسخه‌ها پیش از زمانی بود که فیلمنامه را تغییر ندهم. معمولاً می‌روم سراغ فیلمنامه‌ها و تغییراتی در نوشته‌هایم اعمال می‌کنم. اما من و برایان سینگر زیر و بم فیلمنامه را بررسی کرده بودیم. فیلمنامه را به هرکسی که می‌شناختیم، می‌دادیم و هر مدل سؤالی، حتی سؤال احمقانه را بابت فیلمنامه می‌پرسیدیم. باید مطمئن می‌شدیم همه جوانب داستان را سنجیده‌ایم.

مسلماً مظنونین همیشگی فیلم بسیار پیچیده‌ای است که بسیاری از بخش‌هایش مناسب یک پازل است. آیا موهبت بود که فیلمنامه‌ای چنین پیچیده نوشتید که بازنویسی‌اش از سوی دیگر نویسنده‌ها می‌توانست سخت باشد؟

خب فیلمنامه هیچ‌گاه برای فروش عرضه نشد. پس خطر بازنویسی به وجود نیامد. باید خودم را در موقعیتی به‌عنوان نویسنده قرار می‌دادم که بازنویسی را خودم انجام بدهم. با وجودی که چند تا پروژه برای کمپانی‌ها نوشته‌ام، حالا می‌توانم خودم را در این وضعیت ببینم. اما سؤال شما خیالم را راحت کرد. شاید بتوانم چنان فیلمنامه مزخرفی ارائه بدهم که نتوانند به نویسنده‌های دیگر برای بازنویسی ارائه دهند. مسلماً زمان به نفع من است. همه فیلمنامه‌های من سر موعد مشخصی فیلم‌برداری‌شان شروع شده‌اند.

مظنونین همیشگی به پایانش وابسته است. آیا احساس می‌کردید ریسک بزرگی در پایان‌بندی انجام می‌دهید؟

آن روزها مدام به ریسک فکر می‌کردیم. درباره پروژه‌هایی گپ می‌زدیم که قبلاً ساخته شده بودند. خیلی خام بودیم. پایان‌بندی نقطه قوت واقعی مظنونین همیشگی است. خیلی به قواعد ژانر توجه داشتیم، اصلاً به ذهنمان نمی‌رسید که داریم قواعد را زیرپا می‌گذاریم. فقط زمانی که فیلم ساخته شد و من برای بخش‌های دیگر تولید به جلسات مختلف رفتم، متوجه شدم که در مظنونین همیشگی چه کاری انجام دادیم. به من گفته شد دیگر کسی از سکانس رجعت به گذشته استفاده نمی‌کند، و انتخابمان جسورانه بود. تهیه‌کننده به ما گوشزد کرد که در دوران پیش‌تولید راوی ما دروغ گفته است. من رومئو خون‌ریزی می‌کند (1994) را در دوران تدوینش دیده بودم و به دوستی گفته بودم خیلی دلم می‌خواهد روزگاری یک فیلمنامه نوآر بنویسم. پاک این موضوع را فراموش کرده بودیم. فقط می‌خواستیم فیلمی بسازیم که یک خلأ را پر و ما را راضی کند.

بخش‌های زیادی از مظنونین همیشگی اجازه تعابیر و تفاسیر مختلفی را می‌دهد. کل ماجرا میتوانست یک دروغ و بخشی از ماجرا می‌توانست حقیقت داشته باشد... آیا یک نظر تعریف‌شده دارید از مسیری که در داستان طی کردید، یا می‌خواهید تماشاگر ایده‌ها و فرضیه‌های خودش را نسبت به فیلم داشته باشد؟

من و برایان سینگر تا روزهای پایانی فیلم‌برداری دعوا داشتیم. او یک سناریو داشت و من یک سناریوی دیگر. اگر فیلم به تمامی سؤالات شما پاسخ می‌داد، مسلماً به موفقیت دست نمی‌یافت. من درباره اتفاقات داستان فرضیه‌های زیادی شنیده‌ام، بعضی از این فرضیه‌ها خوب است و ای کاش آن‌ها را در فیلمنامه نوشته بودم. از نگاه من فیلمی که به همه سؤالات تماشاگر پاسخ می‌دهد، بی‌معنی است. تماشاگر کلی پول می‌پردازد تا از مزخرف شما حمایت کند. اگر شما نتوانی فیلمی ارائه بدهی که آن‌ها را درگیر کند، شما دزد و یک داستان‌گوی پست هستید. به همین ترتیب باید یک چیزهایی را از تماشاگر دور کنید و آن‌ها را از احساس رضایتمندی محروم کنید. بدون رازورزی هیچ رابطه عاشقانه‌ای شکل نمی‌گیرد. همین تفکر حس ششم (م. نایت شیامالان) را ساخت؛ فیلم موفقی که تماشاگر را درگیر می‌کند و دوباره به تماشایش می‌نشیند. یا پروژه بلرویچ، چه این فیلم ترسناک را دوست داشته باشید یا متنفر باشید، فیلمی است که کاملاً وابسته به قوه تخیل و تصور تماشاگر و حضور فعال اوست. این ثابت می‌کند که بهترین فیلم‌ها تعاملی هستند.

زمانی که فیلمنامه مظنونین همیشگی را به دیگران برای مطالعه دادید، آیا ساختار فیلمنامه مسئله نشد؟ کسی نگفت که فیلمنامه زیاد گیج‌کننده است، یا کسی از شما نخواست که فیلمنامه را تغییر دهید؟

هر استودیویی چه بزرگ و کوچک، فیلمنامه را رد کرد! میراماکس گفت اگر سرمایه‌گذاری برای فیلم پیدا شود، ما پخشش را برعهده خواهیم گرفت. هیچ‌کس یک کلام از فیلمنامه را نفهمیده بود، به جز کوین اسپیسی که ما نقش سوزه را برای او نوشته بودیم. در آن زمان تعهد ما به بازیگری در سطح کوین اسپیسی توأم با فیلمنامه پیچیده‌ای که نوشته بودیم، حکم مرگ را داشت. حتی زمانی که سرمایه‌گذار پیدا کردیم، آن‌ها به ما اخطار دادند که خودمان را از شر کوین اسپیسی خلاص کنیم و بازیگر دیگری با وجهه بین‌المللی پیدا کنیم. اما ما حضور کوین اسپیسی را ضروری می‌دیدیم. آن زمان کوین اسپیسی کاملاً در سینمای جریان روز ناشناخته بود. می‌دانستیم که انتخاب کوین در نقش سوزه کلید داستان است. به جای آن‌که به یک تماشاگر فرهیخته از پرده اول یک بازیگر مشهور را در کسوت سوزه نمایش بدهیم، یک بازیگر گمنام نشان می‌دادیم. این ترفند واقعی مظنوین همیشگی بود. فکر می‌کنم مردم ناخودآگاه از کوین تنفر پیدا می‌کنند. بازیگری که نمی‌شناختند، تا پایان داستان هرگز افشا نمی‌شد که تبه‌کار و مقصر تمام جنایت‌هاست.

من چنین جملاتی را پس از ساخته شدن فیلم در آن دوران شنیدم: «مهم نیست که ماجرا چیست. نمی‌توانم باورش کنم. فیلم‌ها با این سبک نمی‌فروشند. اصلاً نباید تماشاگر را بدون رضایتش گول بزنید. سعی کن این داستان را به کمپانی سونی توضیح بدهید.» یکی از تهیه‌کنندگانی که فیلم را دیده بود، بهم گفت برو با مل گیبسون این فیلم را بازسازی کن، فیلم می‌ترکاند!

مشخصاً موفقیت بزرگی با مظنوین همیشگی کسب کردید. تلاش‌هایی که برای به موفقیت رساندن فیلم انجام دادید، چگونه بود؟ گرفتن جایزه اسکار چه احساسی به همراه داشت؟

برایان سینگر و کن کوکین (تهیه‌کننده) تلاش‌ها را انجام دادند. برایان پس از دانش‌آموخته شدن از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی وقتی از سوی چند سرمایه‌گذار مستقل پیشنهاد کارگردانی نخستین فیلم بلندش را گرفت، به من زنگ زد. من سه ماه جلوتر به لس‌آنجلس آمده بودم. فیلم دست‌یابی (1992) در جشنواره ساندنس با استقبال روبه‌رو شد و ما توانستیم سرمایه برای تولید مظنونین همیشگی را جور کنیم. در مورد اسکار باید بگویم می‌دانستم کوین اسپیسی برنده می‌شود. با دوستانم شرط بسته بودم که می‌برد. اسکار همیشه به شخصیت‌هایی روی خوش نشان داده که کمی دیوانگی و ناتوانی جسمی دارند. در مورد فیلمنامه فکر می‌کردم اسکار به رندال والاس برای شجاع‌دل ساخته مل گیبسون تعلق خواهد گرفت. چنان مطمئن بودم که وقتی در مراسم من و والاس کنار هم نشسته بودیم و شجاع‌دل سومین یا چهارمین اسکارش را گرفت، برگشتم به والاس گفتم که خودت را برای خوشحالی آماده کن. اما وقتی نام خودم را شنیدم، تقریباً پس رفتم. وقتی به حالت طبیعی برگشتم که مجسمه را در دستم داشتم و در سالن راه می‌رفتم و بقیه جور دیگری نگاهم می‌کردند. من شب نخستی را به‌خاطر می‌آورم که مظنونین همیشگی در ساندنس اولین نمایشش را داشت و واکنشی که پس از فیلم از مردم دیدم. راهرو پر از جمعیت بود. همه سؤال می‌پرسیدند. می‌دانستیم که فیلم منحصربه‌فردی ساخته‌ایم. بنیسیو دل تورو خودش را به پشت من رساند و زیر گوشم نجوا کرد: «تمام افتخارات گذراست.» وقتی رو برگرداندم، دل تورو از در خارج شد، درحالی‌که مردم دنبالش بودند. تقریباً به‌عنوان بازیگری گمنام به سالن سینما وارد شده بود. پس از نمایش فیلم ناگهان به آن جوان دیوانه مظنونین همیشگی تبدیل شده بود.

پس از مراسم اسکار به خانه رفتم، دیدم هیچ کسی سگم را به حیاط نبرده، بنابراین حیوان روی فرش کثافت زده بود. خودم لباس‌ها را درآوردم و شروع کردم به تمیز کردن زمین، درحالی‌که سگم بهم خیره شده بود و مجسمه روی میز اتاق نشیمن قرار داشت. سراغ پیام‌های تلفنی رفتم. باز هم جمله «تمام افتخارات گذراست» را روی پیام‌گیر شنیدم. از شهر بیرون زدم. من موفقیت در مراسم اسکار را موفقیت برای همه‌مان می‌دانستم، موفقیت را اسلحه‌ای می‌دیدم که بتوانم فیلم‌های بیشتری را که می‌خواهم، بسازم. اما درهایی که برایم باز شدند، درهایی نبودند که بخواهم از آن‌ها عبور کنم. کمپانی‌ها نمی‌خواهند فیلم‌های شما را بسازند، می‌خواهند شما فیلم‌های آن‌ها را بسازید. من احساس کردم که کارنامه‌ام در فیلم‌سازی مستقل به پایان رسیده و تمام شده. لطفاً سوءتعبیر نشود. بردن اسکار افتخار بزرگی بود و من افتخار می‌کنم. اما پس از آن نمی‌توانی به عقب برگردی. هرگز فیلمنامه‌نویس سابق نخواهی بود.

در راه و رسم اسلحه همانند مظنونین همیشگی فیلمنامه گره‌های بی‌نظیری دارد. کلید رسیدن به چنین گره‌های غیر‌منتظره در حوادث چیست که تماشاگر ناتوان از حدس آن‌هاست؟

اگر اولین حدسی باشد که به ذهن شما خطور می‌کند، اولین حدس و گمانی است که به ذهن تماشاگران خطور خواهد کرد. تضمین می‌کنم.

چرا رو به کارگردانی آوردید؟ می‌خواستید کنترل بیشتری بر فیلمنامه داشته باشید؟

من به نتیجه رسیده‌ام که هیچ‌گاه بر فیلمنامه کنترلی ندارم. هیچ چیزی آن‌طوری که نویسنده فکر می‌کند، ساخته نخواهد شد. کنترل کارگردان هم از آن حرف‌های مزخرف است. نویسنده سرنوشت شخصیت‌ها را در دست دارد. من ابتدا می‌خواستم فیلم بسازم تا بتوانم فیلمنامه اسکندر را به فیلم تبدیل کنم. حالا دیگر فقط مسئله‌ام فیلم ساختن است.

 

SuperUser Account امتیاز به خبر :

ارسال نظرات

نام

ایمیل

وب سایت

نظرات شما

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.